Winteropvang 2022-2023

Belangrijkste bevindingen

Hogere aantallen

In de winter ‘22/’23 hebben 2146 bezoekers gebruik gemaakt van de winteropvang/WKR. Het maximumaantal was 538 bezoekers op 1 nacht, het gemiddelde 390 bezoekers per nacht. Deze aantallen zijn zo’n 50% hoger dan tijdens de drie jaren met doorlopende winteropvang en WKR vóór de coronapandemie en ook hoger dan aantallen tijdens WKR/corona noodopvang van vorig jaar (2021/22). Alleen in de winter 2020/21 was maximum aantal bezoekers hoger dan dit jaar (n=560). Destijds was er sprake van een combinatie van corona noodopvang, avondklok en een periode met vrieskou.

Organisatie van winteropvang algemeen
Iedereen die dakloos is in Amsterdam kan zich aanmelden voor de doorlopende winteropvang.
De winteropvang was gepland van 1 december ’22 tot 3 april ’23. Tijdens de eerste 10 dagen krijgen mensen een verdiepende screening om te kijken wat hun perspectief is in Amsterdam en/of Nederland. Hieruit volgt een advies over het traject waar mensen aan kunnen werken binnen de winteropvang. Indien niet wordt meegewerkt aan het vervolgtraject kan dit betekenen dat de toegang tot de winteropvang gestopt wordt.

• De winteropvang maakt dat er extra capaciteit is in de opvang en geeft professionals die in contact komen met mensen die dakloos zijn, de gelegenheid deze tijdelijk onderdak te brengen (GGD-veldregie, politie, handhaving, veldwerk, mobiel team HVO/Querido). Met name geldt dit voor hulpverlening aan mensen die normaal gesproken niet direct toegang hebben tot de dag- en nachtopvang; de Amsterdamse ‘economisch’ daklozen, de EU-burgers en ongedocumenteerden. Daarnaast biedt de Winteropvang een mogelijkheid voor professionals om een traject in te zetten of te continueren bij mensen die eerder moeilijk bereikbaar waren. Bij een gevoelstemperatuur rond het vriespunt of kouder en/of bij extreme wind wordt de winterkouderegeling (WKR) afgekondigd. Dit gebeurt gelijktijdig met Utrecht, Den Haag en Rotterdam. In de periode van 22 november tot 6 april 2023 waren er 9 periodes van winterkouderegeling met een totale duur van 74 dagen. Daarnaast waren er 55 dagen waarbij enkel winteropvang van kracht was. Tijdens de WKR is de opvang zonder restricties geopend voor iedereen die dakloos is.
• Voor de kwetsbare doelgroep die aan het eind van de Winteropvang van 4 maanden nog niet is doorgestroomd naar een meer passende voorziening, zijn op de Transformatorweg 6 en Atlantisplein (jongvolwassenen) negentig extra bedden (overbruggingsbedden) in stand gehouden. Deze blijven tot 3 juli 2023 operationeel. Het gaat hierbij om de doelgroepen rechthebbende Amsterdammers, kwetsbare EU-burgers en kwetsbare ongedocumenteerden die niet terecht kunnen in de Landelijke Vreemdelingen Voorziening (LVV) en ongedocumenteerde mensen die daar op de urgente wachtlijst staan.
• De locaties voor winteropvang zijn verspreid over de stad; Transformatorweg; hoofd- en bijgebouw, Slotermeerlaan, Nieuwe Looierstraat, Atlantisplein en de inloophuizen van de Regenbooggroep. Transformatorweg is voor kwetsbare dakloze mensen met meervoudige problematiek, het bijgebouw van de Transformatorweg is specifiek voor vrouwen, Atlantisplein voor Jongvolwassenen en LHBTQI-doelgroep, de Nieuwe Looierstraat voor de meer zelfstandige groep en de Slotermeerlaan voor dakloze mensen van buiten Nederland waarbij het grootste deel uit de EU afkomstig is.
• Op Locatie Atlantisplein waren dit jaar meer bedden (n=20) voor kwetsbare Jongvolwassenen nodig dan verwacht terwijl het aantal bezoekers uit de LHBTQ groep achterbleef bij de verwachting (n=4).
• De meerderheid van de bezoekers maakt kort gebruik van de Winteropvang/WKR: 28% niet meer dan 2 nachten, 51% niet meer dan negen nachten en 75% niet meer dan 32 nachten. Er waren 58 bezoekers (3%) die daadwerkelijk 4 maanden (121 nachten of meer) gebruik hebben gemaakt van de opvang. Gemiddeld maakten de bezoekers 23 nachten gebruik van de opvang.
• Ondanks het grote aantal gebruikers van de Winteropvang/WKR zijn er geen opvallende incidenten geweest en is de Winteropvang en WKR rustig verlopen.

Kenmerken van de totale groep bezoekers:

• Geslacht en leeftijdsverdeling zijn vergelijkbaar met vorig jaar.
• De demografische kenmerken van de totale groep bezoekers zijn vergelijkbaar met die van de Winteropvang/Corona-noodopvang in de winter ‘21/’22. De meerderheid is man (91%) en de gemiddelde leeftijd is 37 jaar.
• Nationaliteit en rechthebbendheid: een minderheid van de totale bezoekers heeft de Nederlandse nationaliteit (18%). Er is vergeleken met eerdere jaren niet zozeer sprake van een daling van het aantal Nederlandse bezoekers maar eerder een stijging van het aantal bezoekers met Buitenlandse nationaliteit.
• Uit een dwarsdoorsnede van 315 bezoekers van de winteropvang (exclusief de bezoekers van de Regenbooggroep, d.d. 21 februari ’23) bleek dat 44% rechtmatig in Nederland verblijft. Deze discrepantie wordt veroorzaakt doordat een deel van de mensen met een buitenlandse nationaliteit een Nederlands woon/werkverleden en Nederlands Burgerservicenummer heeft en juist deze groep langer in de winteropvang verblijft.
• Uit dezelfde inventarisatie bleek dat 14% (44 personen) een indicatie heeft voor een MOBW of WLZ-voorziening (Maatschappelijke Opvang en Beschermd Wonen (binnen Wet Maatschappelijke ondersteuning), Wet Langdurige Zorg). Van deze 44 personen met een indicatie zouden er 15 voor de MO-Jongvolwassenen in aanmerking komen.
  
  Hoger percentage nieuwe mensen

• De meerderheid van de bezoekers (68%) was voor de winterperiode nog onbekend in de registraties voor de Amsterdam opvang.
• Hoewel dit kenmerkend is voor de Winteropvang is het percentage hoger dan tijdens de voorgaande jaren (variërend van 53%-64%); het gaat daarbij om mensen die nieuw dakloos zijn geworden en/of het afgelopen jaar naar Amsterdam zijn gekomen. In de praktijk betekent dit dat, zelfs als iedereen die zich dit jaar bij de winteropvang meldt stabiele huisvesting zou krijgen, de winter(koude) opvang volgend jaar nog steeds nodig blijft.
• Op 31 maart 2023 maakten nog 353 mensen gebruik van de opvang. Dit betekent dat 84% (n=1793) van de 2146 unieke bezoekers al uitgestroomd was. De laatste vergelijkbare periode van winteropvang (pre-corona) was in 2018/19; ook toen was na 125 dagen 84% van de mensen uitgestroomd.
• Ook met betrekking tot financiën, duur van verblijf in Amsterdam en gezondheid zijn de kenmerken vergelijkbaar met de jaren ervoor.
• Meer dan de helft (56%) had geen (legale) vorm van inkomsten.
• 24% van de bezoekers verbleef minder dan een maand in Amsterdam.
• Bij de helft (50%) van de groep werd bij aanmelding geen gezondheidsprobleem opgemerkt. Bij één op de acht personen (12%) was er volgens de GGD (op het eerste gezicht) sprake van een gezondheidsprobleem waardoor het functioneren ernstig beperkt werd (op gebied van middelengebruik, geestelijke- of lichamelijke gezondheid).
• Dr. Valckenier van de GGD heeft een huisartsenspreekuur (mede in het kader van het plan ‘Oost-
  Europeanen’) ingesteld voor de (kwetsbare) bezoekers met medische problemen. Hierdoor is er
  beter zicht op mensen met lichamelijke problemen.
• Voor personen waarbij het onverantwoord is om overdag op straat te zijn bestaat er de mogelijkheid op locatie te blijven. Op de T6 wordt hier dagelijks door 3-5 mensen gebruik van gemaakt. Ook op Atlantisplein konden 4 tot 6 bezoekers ook overdag verblijven, hierbij ging het om Jongvolwassenen op de wachtlijst voor een voorziening van Beschermd Wonen of Wet Langdurige Zorg.
• Arkin Zorgtoeleiding heeft 40 mensen bij de crisisdienst aangemeld via de Winteropvang.
• Op de locatie Slotermeerlaan wordt extra ingezet op het begeleiden naar werk en/of repatriëren.
  Hierbij werd een beroep gedaan op hulpverleners van instellingen als Veldwerk (Permens),
  Mobiel Team (HVO/Querido), Dobre020 en AMOC (RBG).
• Door de grote aantallen deze Winteropvang bleek de reguliere capaciteit vanuit deze organisaties te beperkt. Bij een volgende Winteropvang 4 maanden zou hier specifiek naar gekeken moeten worden.
• Het regelen van documenten om legaal in Nederland aan het werk te kunnen kost tijd. Alleen voor EU-burgers die al een Burgerservicenummer hebben is het mogelijk om op korte termijn
  (officieel) werk te regelen.

Buitenslapers ondanks de Winteropvang

• Bij de inloopvoorzieningen van de Regenboog bleek op 23 januari 2023 (ten tijde van de WKR)
  dat 24% van de 515 bezoekers nog buiten had geslapen (naar schatting 125 buitenslapers onder
  deze bezoekers van de inloophuizen).
• Opvallend is dat, ten opzichte van de inventarisatie tijdens de WKR in de februari 2022, het percentage buitenslapers binnen de inloopvoorzieningen in 2023 gelijk is, en het absolute aantal zelfs iets hoger is (113 vs. 125).
• Vorig jaar was er alleen een kortdurende winterkoudeopvang waar 199 mensen gebruik van maakten, terwijl ten tijde van deze inventarisatie 457 mensen gebruik maakten van de winterkoudeopvang.
• Bijna 1 op de 5 buitenslapers in de inloopvoorzieningen meent geen toegang te hebben tot de winterkouderegeling. Dit terwijl tijdens de WKR iedereen toegang heeft, ook mensen waarbij het traject in de Winteropvang beëindigd is of die geschorst zijn bij de doorlopende Winteropvang. Mogelijk is er sprake van een misverstand over de toegang tijdens de koudere dagen. Voor andere buitenslapers zijn de drukte op locatie, gevoelens van onveiligheid, gebrek aan hygiëne en privacy in de winter(koude)opvang redenen om geen gebruik te maken van de opvang. Ook tijdens bezoekersbijeenkomsten door de straatalliantie zijn deze thema’s aan de orde geweest.

Wat kan er beter?
Onderscheid tussen (toegang tot) opvang in het kader van WKR en doorlopende winteropvang lijkt niet
bij iedereen duidelijk. Hierover kan duidelijker gecommuniceerd worden, zowel op de locaties van de
Winteropvang als op de sites waar deze wordt aangekondigd. Vanuit belangenbehartiging en tijdens de
bezoekersoverleggen werd ook aangegeven, dat niet iedereen bij digitale informatie kan en hier in het
kader van bereik naar gekeken zou moeten worden. Een andere, meer onderscheidende, naam voor
(doorlopende) winteropvang zou de verwarring mogelijk kleiner kunnen maken.

De registratie van het plan van aanpak/doelstellingen voor mensen in de Winteropvang en de kenmerken
van de bezoekers waarop dit plan van aanpak/doelstellingen gebaseerd is, kan beter. Om deze zaken te
kunnen evalueren dient het ingebouwd te worden in het registratiesysteem. Hiervoor zouden de te
registreren items enkele maanden voor aanvang al bekend moeten zijn.